Đông trùng hạ thảo có chữa được ung thư không? Bằng chứng khoa học nói gì

Đông trùng hạ thảo có chữa được ung thư không?

Không. Đông trùng hạ thảo không chữa được ung thư và không có bằng chứng lâm sàng nào cho thấy nó làm khối u biến mất hay kéo dài thời gian sống của người bệnh. Đây là một thực phẩm bảo vệ sức khỏe, được quản lý khác hoàn toàn với thuốc điều trị, và theo quy định hiện hành tại Việt Nam, mọi nội dung mô tả thực phẩm bảo vệ sức khỏe có tác dụng chữa bệnh đều bị nghiêm cấm.

Sự nhầm lẫn thường bắt đầu từ một điều có thật: cordycepin, hoạt chất đặc trưng của Cordyceps militaris, thực sự làm chết tế bào ung thư trong đĩa nuôi cấy. Nhưng khoảng cách giữa việc làm chết tế bào trong đĩa petri và việc điều trị được bệnh ung thư ở người là khoảng cách của hàng chục năm nghiên cứu.

Cordycepin là gì và nó làm gì trong nghiên cứu tế bào?

Cordycepin (3'-deoxyadenosine) là một chất tương tự nucleoside, có cấu trúc gần giống adenosine nhưng thiếu một nhóm hydroxyl ở vị trí 3'. Chính sự thiếu hụt này khiến cordycepin khi được tế bào sử dụng để tổng hợp RNA sẽ làm chuỗi RNA bị kết thúc sớm, ảnh hưởng tới quá trình nhân lên của tế bào đang phân chia nhanh.

Trong các nghiên cứu trên dòng tế bào, cordycepin được mô tả là gây chết tế bào theo chương trình (apoptosis), ức chế tăng sinh và can thiệp một số con đường tín hiệu liên quan tới viêm và tăng trưởng. Những quan sát này giải thích vì sao cordycepin là một ứng viên nghiên cứu đáng chú ý, nhưng chúng mô tả hành vi của phân tử trong môi trường nhân tạo, không mô tả hiệu quả điều trị.

• Cordycepin là chất tương tự nucleoside, can thiệp vào tổng hợp RNA của tế bào phân chia nhanh.
• Trong đĩa nuôi cấy, cordycepin gây apoptosis trên nhiều dòng tế bào ung thư khác nhau.
• Cordycepin cũng ảnh hưởng tới tế bào lành phân chia nhanh, đây là lý do độc tính là vấn đề cần đánh giá chứ không thể mặc định là "an toàn vì từ thiên nhiên".
• Hàm lượng cordycepin trong sản phẩm thương mại rất khác nhau và thường thấp hơn nhiều so với nồng độ dùng trong thí nghiệm.

Bằng chứng hiện nay đang ở mức nào trên thang nghiên cứu?

Bằng chứng về cordycepin và ung thư hiện dừng ở mức tiền lâm sàng: nghiên cứu trên tế bào và trên động vật. Một số thử nghiệm sớm trên người đã được thực hiện với các dẫn xuất, nhưng chưa có thử nghiệm lâm sàng pha III ngẫu nhiên, đối chứng nào chứng minh đông trùng hạ thảo hoặc cordycepin cải thiện kết cục ung thư ở người.

Khi đọc một bài viết nói rằng nghiên cứu đã chứng minh đông trùng hạ thảo diệt tế bào ung thư, hãy tự hỏi ngay: nghiên cứu đó làm trên tế bào, trên chuột, hay trên người? Đa số trường hợp, câu trả lời là hai loại đầu tiên.

Vì sao kết quả trên đĩa petri không suy ra được cho người?

Có ba rào cản cụ thể khiến một hoạt chất hiệu quả trong ống nghiệm vẫn có thể hoàn toàn vô hiệu trên cơ thể người: liều dùng, sinh khả dụng và chuyển hóa. Với cordycepin, cả ba rào cản này đều rất rõ ràng và đã được mô tả trong y văn dược động học.

• Liều dùng trong nghiên cứu: nồng độ cordycepin gây chết tế bào trong đĩa nuôi cấy thường ở mức micromol, tương ứng với một lượng mà cơ thể người khó đạt được qua đường uống với sản phẩm bổ sung thông thường.
• Sinh khả dụng đường uống: khi uống, hoạt chất phải qua đường tiêu hóa và chuyển hóa lần đầu ở gan, khiến lượng thực sự vào máu và tới được khối u chỉ còn một phần nhỏ.
• Chuyển hóa bởi adenosine deaminase: đây là điểm mấu chốt. Vì cordycepin gần giống adenosine, enzyme adenosine deaminase trong máu và mô nhanh chóng khử amin nó thành 3'-deoxyinosine gần như bất hoạt, làm thời gian bán thải trong huyết tương rất ngắn.
• Môi trường sinh học phức tạp: khối u trong cơ thể có mạch máu, mô đệm, hệ miễn dịch và hàng rào sinh học mà đĩa nuôi cấy hoàn toàn không có.

Chính vì rào cản adenosine deaminase, hướng nghiên cứu nghiêm túc về cordycepin trong ung bướu thường phải kết hợp chất ức chế enzyme này hoặc phát triển dẫn xuất bền hơn, dùng đường tiêm dưới kiểm soát chặt. Đó là công việc của nghiên cứu thuốc, không phải điều xảy ra khi uống viên nang thực phẩm bổ sung tại nhà.

Người đang hóa trị hoặc xạ trị có nên dùng đông trùng hạ thảo không?

Chỉ khi bác sĩ điều trị đồng ý. Trong giai đoạn hóa trị, xạ trị, liệu pháp đích hay liệu pháp miễn dịch, cơ thể người bệnh ở trạng thái rất nhạy cảm và bất kỳ chất bổ sung nào cũng có thể can thiệp vào hiệu quả hoặc độc tính của phác đồ.

Nếu bác sĩ đồng ý cho dùng, hãy khai báo đầy đủ tên sản phẩm, hàm lượng và thời điểm dùng để đưa vào hồ sơ điều trị.

Đông trùng hạ thảo có vai trò gì trong chăm sóc nâng đỡ không?

Vai trò được nói tới nhiều nhất là hỗ trợ thể trạng chung: giảm mệt mỏi, hỗ trợ ăn ngủ, cải thiện cảm nhận về chất lượng sống. Tuy nhiên cần nói rõ, ngay cả ở khía cạnh này, bằng chứng cũng chỉ ở mức sơ bộ với các nghiên cứu quy mô nhỏ, và không được hiểu là tác dụng chống ung thư.

Trong chăm sóc nâng đỡ cho người bệnh ung thư, những can thiệp có bằng chứng vững nhất vẫn là dinh dưỡng đủ đạm và năng lượng, vận động phù hợp thể trạng, kiểm soát đau và hỗ trợ tâm lý. Thực phẩm bổ sung chỉ đứng ở vòng ngoài của bức tranh đó.

Làm sao nhận biết một quảng cáo sai sự thật về chữa ung thư?

Quảng cáo vi phạm thường có vài dấu hiệu rất dễ nhận ra. Biết được các dấu hiệu này giúp bạn tự bảo vệ mình và người thân khỏi những quyết định điều trị tốn kém và nguy hiểm.

• Dùng các từ "chữa", "điều trị", "khỏi bệnh", "tiêu khối u", "thay thế hóa trị" cho một thực phẩm bảo vệ sức khỏe.
• Đăng thư cảm ơn, lời kể hoặc video của bệnh nhân để chứng minh hiệu quả sản phẩm, đây là hành vi bị cấm với thực phẩm bảo vệ sức khỏe.
• Dùng hình ảnh, danh tính hoặc uy tín của bác sĩ, cơ sở y tế, nhân viên y tế để quảng cáo sản phẩm.
• Trích dẫn mơ hồ kiểu "nghiên cứu quốc tế đã chứng minh" mà không nêu rõ nghiên cứu làm trên tế bào, động vật hay người.
• Khuyên người bệnh ngừng hoặc trì hoãn điều trị tại bệnh viện, đây là dấu hiệu nguy hiểm nhất.

Bất kỳ trang nào nói sản phẩm bổ sung có thể thay thế phác đồ ung bướu đều đang đặt tính mạng người đọc vào rủi ro. Hãy rời khỏi trang đó.

Nên trao đổi những gì với bác sĩ trước khi dùng?

Một cuộc trao đổi ngắn nhưng đầy đủ thông tin sẽ giúp bác sĩ đánh giá được nguy cơ tương tác. Hãy chuẩn bị sẵn các thông tin cụ thể thay vì chỉ nói chung chung là "tôi đang uống đông trùng hạ thảo".

• Tên đầy đủ sản phẩm, dạng bào chế, hàm lượng hoạt chất công bố và liều bạn dự định dùng.
• Toàn bộ thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và các thực phẩm bổ sung khác đang dùng.
• Giai đoạn điều trị hiện tại: trước phẫu thuật, đang hóa trị, đang xạ trị, hay đang theo dõi sau điều trị.
• Các chỉ số cần theo dõi nếu được đồng ý dùng, ví dụ công thức máu, chức năng gan thận, đường huyết.
• Kế hoạch ngừng ngay sản phẩm nếu xuất hiện triệu chứng bất thường hoặc trước can thiệp ngoại khoa.

Nếu bác sĩ khuyên không dùng, hãy tôn trọng khuyến cáo đó. Trong bối cảnh ung thư, việc không thêm biến số lạ vào phác đồ thường có giá trị hơn lợi ích lý thuyết của một chất bổ sung.

Câu hỏi thường gặp

Bài liên quan